BIKKI NEWS : Daily GK bits part 212 on Nervous system – నాడీ వ్యవస్థ జీకే బిట్స్
Daily GK bits on Nervous system
1)నాడీ వ్యవస్థ నిర్మాణాత్మక, క్రియాత్మక ప్రమాణం ఏమిటి?
జ : న్యూరాన్ (నాడీ కణం / Neuron)
2)మానవ శరీరంలో అత్యంత పొడవైన కణం ఏది?
జ : నాడీ కణం (Neuron – దాదాపు 90 నుండి 100 సెం.మీ వరకు ఉంటుంది)
3)నాడీ వ్యవస్థ మరియు మెదడును అధ్యయనం చేసే శాస్త్రాన్ని ఏమంటారు?
సమాధానం: న్యూరాలజీ (Neurology)
4)మానవ మెదడు సగటు బరువు ఎంత?
సమాధానం: సుమారు 1350 – 1400 గ్రాములు (శరీర బరువులో దాదాపు 2%)
5)మెదడును కప్పి ఉంచే మూడు పొరలను కలిపి ఏమంటారు?
సమాధానం: మెనింజెస్ (Meninges – వరాశిక, లవానిక, మృద్వి)
6)మెనింజెస్ పొరలకు బ్యాక్టీరియా లేదా వైరస్ వల్ల కలిగే వాపు లేదా వ్యాధిని ఏమంటారు?
సమాధానం: మెనింజైటిస్ (Meningitis)
7)మానవ మెదడులో అతిపెద్ద భాగం ఏది?
సమాధానం: ప్రమస్తిష్కం (Cerebrum – సెరిబ్రమ్, ఇది మొత్తం మెదడులో దాదాపు 80-85% ఉంటుంది)
8)తెలివితేటలు, జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచన, భావోద్వేగాలకు కేంద్రం ఏది?
సమాధానం: ప్రమస్తిష్కం (Cerebrum)
9)శరీర సమతాస్థితిని (Body Balance), కండరాల కదలికలను సమన్వయం చేసే మెదడు భాగం ఏది?
సమాధానం: అనుమస్తిష్కం (Cerebellum – చిన్న మెదడు)
10)మద్యం సేవించినప్పుడు తాత్కాలికంగా పనిచేయకుండా ప్రభావితమయ్యే మెదడు భాగం ఏది?
సమాధానం: అనుమస్తిష్కం (Cerebellum – అందుకే బ్యాలెన్స్ తప్పుతారు)
12)గుండె స్పందన, రక్తపోటు, శ్వాసక్రియ, వాంతులు, మింగడం వంటి అనియంత్రిత చర్యలను (Involuntary actions) నియంత్రించేది ఏది?
సమాధానం: మజ్జాముఖం (Medulla Oblongata)
13)శరీర ఉష్ణోగ్రత, ఆకలి, దప్పిక, నిద్రను నియంత్రించే కేంద్రం ఏది?
సమాధానం: హైపోథాలమస్ (Hypothalamus)
14)రిలే స్టేషన్ (Relay Center) గా పనిచేస్తూ జ్ఞాన సమాచారాన్ని మెదడు భాగాలకు చేరవేసేది ఏది?
సమాధానం: థాలమస్ (Thalamus)
15)మెదడు యొక్క ఏ భాగం వెన్నుపాముగా (Spinal cord) కొనసాగుతుంది?
సమాధానం: మజ్జాముఖం (Medulla Oblongata – ఫోరామెన్ మాగ్నమ్ రంధ్రం ద్వారా)
16)ప్రతీకార చర్యలను (Reflex actions) నియంత్రించే ముఖ్య భాగం ఏది?
సమాధానం: వెన్నుపాము (Spinal Cord)
17)మానవునిలో కపాల నాడుల (Cranial nerves) సంఖ్య ఎంత?
సమాధానం: 12 జతలు (24 నాడులు)
18)మానవునిలో వెన్ను నాడుల (Spinal nerves) సంఖ్య ఎంత?
సమాధానం: 31 జతలు (62 నాడులు)
Daily GK bits on Nervous system
19)రెండు నాడీ కణాల మధ్య ఉండే ఖాళీ ప్రదేశాన్ని (సంధి స్థలాన్ని) ఏమంటారు?
సమాధానం: సినాప్స్ (Synapse / నాడీ కణ సంధి)
20)నాడీ ప్రేరణలు ఒక న్యూరాన్ నుంచి మరొకదానికి ప్రసారం కావడానికి తోడ్పడే రసాయనాలను ఏమంటారు?
సమాధానం: న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లు (ఉదా: ఎసిటైల్‌కోలిన్, డోపమైన్)
21)నాడీ కణంలోని ఏ భాగం సమాచారాన్ని ఇతర కణాల నుండి స్వీకరిస్తుంది?
సమాధానం: డెండ్రైట్లు (Dendrites)
22)నాడీ కణంలో ప్రేరణలను కణదేహం నుండి దూరంగా తీసుకువెళ్లే పొడవైన భాగాన్ని ఏమంటారు?
సమాధానం: ఆక్సాన్ (Axon / తంత్రికాక్షం)
24)ఆక్సాన్ చుట్టూ ఉండే కొవ్వు పొరను (మైలిన్ తొడుగు) ఉత్పత్తి చేసే కణాలు ఏవి?
సమాధానం: ష్వాన్ కణాలు (Schwann cells)
25)డోపమైన్ లోపం వల్ల చేతులు, కాళ్ళు వణకడం వంటి లక్షణాలతో వచ్చే నాడీ సంబంధిత వ్యాధి ఏది?
సమాధానం: పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి (Parkinson’s Disease)
26)జ్ఞాపకశక్తి క్రమంగా క్షీణించిపోయే నాడీ సంబంధిత రుగ్మత ఏది?
సమాధానం: అల్జీమర్స్ వ్యాధి (Alzheimer’s Disease)
27)మెదడు విద్యుత్ తరంగాల పనితీరును రికార్డు చేయడానికి ఉపయోగించే పరీక్ష ఏది?
సమాధానం: EEG (Electroencephalogram)
28)ఆటోనమిక్ నాడీ వ్యవస్థ (ANS) లోని ఏ భాగం అత్యవసర సమయాల్లో ‘పోరాడు లేదా పారిపో’ (Fight or Flight) ప్రతిస్పందనను ప్రేరేపిస్తుంది?
సమాధానం: సహానుభూత నాడీ వ్యవస్థ (Sympathetic Nervous System)
30)విశ్రాంతి సమయంలో శరీర ప్రక్రియలను సాధారణ స్థితికి చేర్చే నాడీ వ్యవస్థ ఏది?
సమాధానం: సహానుభూత పర నాడీ వ్యవస్థ (Parasympathetic Nervous System – Rest and Digest)
31)మెదడు మరియు వెన్నుపాము చుట్టూ ప్రవహిస్తూ, బాహ్య ఘాతాల నుంచి రక్షించే ద్రవం ఏది?
సమాధానం: మస్తిష్క మేరు ద్రవం (Cerebrospinal Fluid – CSF)
32)కంటి చూపు, వినికిడి ప్రతిచర్యలను సమన్వయం చేసే కేంద్రం ఏది?
సమాధానం: మధ్య మెదడు (Midbrain)
33)ప్రమస్తిష్కంలోని ఎడమ మరియు కుడి అర్థగోళాలను కలిపి ఉంచే నాడీ పట్టీ వంటి నిర్మాణాన్ని ఏమంటారు?
సమాధానం: కార్పస్ కల్లోసమ్ (Corpus Callosum)
34)మైలిన్ తొడుగు (Myelin sheath) ఉన్న ఆక్సాన్లలో నాడీ ప్రేరణలు ఒక ‘నోడ్ ఆఫ్ రాన్వియర్’ (Node of Ranvier) నుండి మరొక దానికి గెంతుతూ వేగంగా ప్రయాణించే పద్ధతిని ఏమంటారు?
సమాధానం: సాల్టెటరీ కండక్షన్ (Saltatory Conduction)
Daily GK bits on Nervous system
35)కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ (CNS) లో మైలిన్ తొడుగును సంశ్లేషణ చేసే గ్లియల్ కణాలు ఏవి?
సమాధానం: ఒలిగోడెండ్రోసైట్లు (Oligodendrocytes; పరిధీయ నాడీ వ్యవస్థలో ష్వాన్ కణాలు చేస్తాయి)
36)రక్తం నుండి హానికరమైన రసాయనాలు, టాక్సిన్లు మెదడు కణజాలంలోకి ప్రవేశించకుండా ఉండే ‘బ్లడ్-బ్రెయిన్ బారియర్’ (Blood-Brain Barrier – BBB) నిర్మాణంలో తోడ్పడే గ్లియల్ కణాలు ఏవి?
సమాధానం: ఆస్ట్రోసైట్లు (Astrocytes)
37)కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థలో రోగనిరోధక రక్షణను అందిస్తూ, శిథిలమైన కణాలను భక్షించే (Phagocytosis) కణాలు ఏవి?
సమాధానం: మైక్రోగ్లియా (Microglia – ఇవి కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ స్థానిక మాక్రోఫేజ్‌లుగా పనిచేస్తాయి)
38)శరీరంలో ప్రధాన ‘ఇన్హిబిటరీ న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్’ (Inhibitory Neurotransmitter – నాడీ ఉద్రిక్తతను తగ్గించే రసాయనం) ఏది?
సమాధానం: GABA (గామా-అమినోబ్యూట్రిక్ యాసిడ్ / Gamma-Aminobutyric Acid)
39)మాట్లాడే నైపుణ్యం, భాషా వ్యక్తీకరణ (Motor Speech) ను నియంత్రించే ప్రమస్తిష్క లలాట లంబిక (Frontal Lobe) లోని ప్రాంతం ఏది?
సమాధానం: బ్రోకాస్ ప్రాంతం (Broca’s Area – ఇది దెబ్బతింటే ‘బ్రోకాస్ అఫేసియా’ వస్తుంది)
40)భాషను అర్థం చేసుకునే గ్రాహక శక్తిని (Sensory Speech / Comprehension) నియంత్రించే శంఖ లంబిక (Temporal Lobe) లోని ప్రాంతం ఏది?
సమాధానం: వెర్నిక్స్ ప్రాంతం (Wernicke’s Area)
41)శరీరంలో 24 గంటల అంతర్గత జీవ గడియారం (Circadian Rhythm) ను నియంత్రించే హైపోథాలమస్‌లోని ముఖ్య న్యూక్లియస్ ఏది?
సమాధానం: సుప్రాకయాస్మాటిక్ న్యూక్లియస్ (Suprachiasmatic Nucleus – SCN)
42)ప్రమస్తిష్క అర్ధగోళాలను కలిపే ‘కార్పస్ కల్లోసమ్’ దెబ్బతిన్నప్పుడు లేదా శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించినప్పుడు వచ్చే స్థితిని ఏమంటారు?
సమాధానం: స్ప్లిట్-బ్రెయిన్ సిండ్రోమ్ (Split-Brain Syndrome)
43)మానవ శరీరంలో అత్యంత పొడవైన మరియు విస్తృతమైన పంపిణీ కలిగిన కపాల నాడి (Cranial Nerve) ఏది?
సమాధానం: వేగస్ నాడి (Vagus Nerve – 10వ కపాల నాడి)
44)స్వయంప్రతిపత్త నాడీ వ్యవస్థలో (ANS) ‘ప్రీ-గాంగ్లియోనిక్’ మరియు ‘పోస్ట్-గాంగ్లియోనిక్’ న్యూరాన్ల మధ్య పనిచేసే రసాయన వాహకం (Neurotransmitter) ఏది?
సమాధానం: ఎసిటైల్‌కోలిన్ (Acetylcholine – ACh)
45)వెన్నుపాము నుంచి మెదడుకు స్పర్శ, కంపన (Vibration), ప్రోప్రియోసెప్షన్ (శరీర స్థితి జ్ఞానం) సంకేతాలను చేరవేసే ముఖ్య ఆరోహణ మార్గం (Ascending tract) ఏది?
సమాధానం: డోర్సల్ కాలమ్–మీడియల్ లెమ్నిస్కస్ మార్గం (DCML Pathway)
Daily GK bits on Nervous system
46)స్వచ్ఛంద కండర కదలికల నియంత్రణకు (Voluntary motor movement) మెదడు నుండి వెన్నుపాముకు సంకేతాలను మోసుకెళ్లే అవరోహణ మార్గం (Descending tract) ఏది?
సమాధానం: పిరమిడల్ లేదా కార్టికోస్పైనల్ ట్రాక్ట్ (Corticospinal Tract)
48)కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థలోని మైలిన్ తొడుగులు స్వయంరక్షక దాడికి (Autoimmune attack) గురై క్షీణించడం వల్ల వచ్చే వ్యాధి ఏది?
సమాధానం: మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్ (Multiple Sclerosis)
49)కంటి గుడ్డును లోపలికి, క్రిందికి తిప్పడానికి ఉపయోగపడే 4వ కపాల నాడి ఏది (మెదడు వెనుక వైపు నుంచి ఉద్భవించే ఏకైక కపాల నాడి)?
సమాధానం: ట్రోక్లియర్ నాడి (Trochlear Nerve)
50)సహానుభూత నాడీ వ్యవస్థలో పోస్ట్-గాంగ్లియోనిక్ తంతువులు ఎఫెక్టర్ అవయవాల వద్ద విడుదల చేసే ప్రధాన న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ ఏది?
సమాధానం: నోర్‌ఎపినెఫ్రిన్ / నోర్‌అడ్రినలిన్ (Norepinephrine – స్వేద గ్రంథులు మినహా, అక్కడ ఎసిటైల్‌కోలిన్ విడుదలవుతుంది)
51)మస్తిష్క మేరు ద్రవాన్ని (CSF) మెదడు జఠరికలలో (Ventricles) ఉత్పత్తి చేసే రక్తకేశనాళికల అల్లిక ఏది?
సమాధానం: కొరాయిడ్ ప్లెక్సస్ (Choroid Plexus)
52)మెదడు అడుగుభాగంలో అంతర్గత కరోటిడ్ మరియు వర్టిబ్రల్ ధమనుల మధ్య ఏర్పడే రక్తప్రసరణ వలయాన్ని ఏమంటారు?
సమాధానం: సర్కిల్ ఆఫ్ విల్లీస్ (Circle of Willis)
53)నాడీ ప్రేరణ సమయంలో డీపోలరైజేషన్ (Depolarization) ప్రక్రియ దేని ప్రవేశం వల్ల సంభవిస్తుంది?
సమాధానం: వోల్టేజ్-గేటెడ్ సోడియం (Na+) ఛానెల్స్ తెరుచుకుని, కణంలోనికి Na+ అయాన్లు వేగంగా ప్రవేశించడం వల్ల
54)నాడీ కణంలో రెస్టింగ్ మెంబ్రేన్ పొటెన్షియల్ (Resting Membrane Potential, సుమారు -70 mV) ను స్థిరంగా ఉంచడానికి శక్తిని (ATP) ఖర్చుచేసే పంప్ ఏది?
సమాధానం: సోడియం-పొటాషియం పంప్ (Na+ అయాన్లను బయటకు, K+ అయాన్లను లోపలికి పంపుతుంది)
